Сингапур рекордтық туу көрсеткішінің төмендеуі аясында балаларға $55 мыңға дейін төлемдер енгізді

Ұқсас демографиялық динамика Қазақстанда да байқалуда, мұнда өткен аптада жергілікті экономистер отбасын қолдау саясаты туралы пікірталаста Сингапур тәжірибесіне сілтеме жасады.

Қысқаша мәні

• Сингапур премьер-министрі Лоуренс Вонг жиынтық туу коэффициентінің төмендеуі жағдайында отбасыларға қаржылық қолдау пакетін ұсынды — мемлекет әр балаға 17 жасқа толғанға дейін 70 мың сингапур долларына ($55 мың) дейін бөледі.
• Пакет туған кезде 10 мың сингапур доллары көлемінде біржолғы төлемді, медициналық және білім беру қажеттіліктеріне 5 мыңнан екі грантты, бір жастан 16 жасқа дейін жыл сайынғы 2 мың көлеміндегі «балалық кредиттерді», балабақша ақысын айына $150-ге дейін төмендетуді және бала күтімі бойынша демалысты ұзартуды қамтиды.
• Мол шараларға қарамастан, әрбір төртінші сингапурлық балалы болғысы келмейтінін мәлімдейді — себептердің ішінде тәрбиелеуге кететін жоғары шығындар және әдеттегі өмір салтын өзгертуге құлықсыздық бар.
• Биылдың өзінде Сингапур 65 жастан асқан азаматтардың үлесі 21%-дан асатын «супер-қарт» қоғам мәртебесіне жетуі тиіс.

Ақша бәрін шешпейді

Сауалнамаға қатысқан Сингапур тұрғындары қаржылық ынталандырулар демографиялық үрдісті өзгерте ала ма деген күмән танытуда. The Guardian мысалға келтірген 34 жастағы қаржыгер Ли өзі мен жұбайының саналы түрде ата-ана болудан бас тартқанын айтты — оның сөзінше, баланың дүниеге келуі «бәрін қиындатады» және оларды саяхаттау мен мейрамханаларға бару мүмкіндігінен айырады. Мұндай көңіл-күй тікелей қаржылық ынталандырудың шектеулі екенін көрсетеді: егер балалы болмау шешімі тек ақшаға ғана емес, сонымен қатар тұтас бір ұрпақтың өмір салты мен өмірлік басымдықтарының өзгеруіне байланысты болса, тіпті мол төлемдер де осы материалдық емес шығындарды тек ішінара өтей алады.

Қазақстан ұқсас траекторияда

Қазақстанның демографиялық динамикасы басқа бастапқы мәндерден болса да, дәл осы бағытта қозғалуда. Елдегі жиынтық туу коэффициенті 2021 жылғы 3,3-тен 2025 жылдың қорытындысы бойынша 2,57–2,6-ға дейін төмендеді, ал жаңа туған нәрестелер саны 2021 жылғы шамамен 446 мың шарықтау мәнінен 2025 жылы шамамен 335 мың-ға дейін күлдырады. 2026 жылы бір үй шаруашылығына шаққандағы балалардың орташа саны алғаш рет бір балаға дейін төмендеді, ал отбасының орташа мөлшері 2021 жылғы 3,4 адамнан биылғы 3,2-ге қысқарды. Осы аяда қазақстандық экономистер Сингапур тәжірибесіне тікелей сілтеме жасауда: олардың бірі ұзақ мерзімді демографиялық саясатты алдын ала қалыптастыру қажеттігін түсіндіре отырып, Сингапурды мысал ретінде келтірді — оның бағалауынша, бұл ел бір мезгілде қаржылық ынталандырудың ауқымын да, оның объективті шектерін де көрсетеді. Салыстыру үшін, Қазақстанда қолданыстағы бірінші, екінші немесе үшінші баланың туылуына берілетін біржолғы жәрдемақы 38 АЕК — шамамен 164 350 теңге құрайды, бұл әр балаға $55 мыңға дейінгі сингапурлық пакеттен бірнеше есе қарапайым.

Авторлық қорытынды

Сингапур жағдайы қызықты, себебі ол тууды ақшалай ынталандырудың мүмкіндіктерін ғана емес, шегін көрсетеді: әлемдегі ең мол отбасын қолдау пакеттерінің бірі бар ел әлі де әрбір төртінші азаматтың саналы түрде баласыздықты таңдайтынына тап болады. Туу деңгейі әлдеқайда баяу, бірақ тұрақты теріс қарқынмен төмендеп жатқан Қазақстан үшін Сингапур тәжірибесі — дайын рецепт емес, керісінше ескерту: егер балалы болуды кейінге қалдыру немесе одан бас тарту шешімі ақшаның жетіспеушілігінен гөрі өзгерген өмірлік басымдықтармен жиі байланысты болса, онда демографиялық үрдісті өзгерту үшін тек төлемдердің өзі жеткіліксіз болуы мүмкін.