Өзбекстан Су шаруашылығы министрлігі Әмударияның сарқылуына жауап берді

Министрліктің 9 қазандағы деректері бойынша, өзен Өзбекстанға кіретін Термезде су деңгейі өткен жылғыдан жоғары, ал Керкіде шығын төмен, деп хабарлайды Uzdaily.

Қысқаша мәні

• Өзбекстанның Су шаруашылығы министрлігі қыркүйек пен қазандағы су деңгейі мен шығынының төмендеуін маусымдық гидрологиялық процесс деп санайды.
• Вегетациялық маусым аяқталғаннан кейін су қоймалары келесі жылға су жинайды.
• Термезде су деңгейі 239 см құрайды, 2025 жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 27 см жоғары.
• Керкіде шығын 499 м³/с тең, бір жыл бұрынғыдан 63 м³/с аз.

Министрлікте не айтылды

Ведомствоның баспасөз қызметі Амудариядағы су ағыны сақталып отырғанын атап өтті. Оның айтуынша, жекелеген жерлерде шығын шынымен төмендеді, бірақ бұл күзге тән қалыпты жағдай: вегетациялық маусым аяқталғанда, суаруға су тұтыну азаяды, ал бассейннің жоғарғы бөлігіндегі су қоймалары келесі жылға қор жинай бастайды. Хабарламада ведомство өкілінің тегі көрсетілмеген.

Амудария Тәжікстан мен Ауғанстан тауларынан бастау алатын Пяндж және Вахш өзендерінің қосылуынан пайда болады. Ірі салаларының бірі Кафирниган деп аталады. Нүрек су қоймасы Вахшта, бассейннің жоғарғы бөлігінде орналасқан.

Қандай сандар келтірілді

Деректер 2026 жылғы 9 қазандағы жағдай бойынша берілген.

• Тәжікстандағы Нүрек су қоймасы: кіріс 408 м³/с, жіберілім - 320 м³/с, су көлемі - 10 млрд 540 млн м³. Яғни су кеткеннен көп келіп түседі, су қоймасы толығуды жалғастыруда.
• Термез: өзен деңгейі 239 см, өткен жылдың дәл осы кезеңімен салыстырғанда 27 см жоғары.
• Керкі: шығын 499 м³/с, бір жыл бұрынғыдан 63 м³/с аз. Менің есебім бойынша, бұл өткен жылғы көрсеткіштен шамамен 11% төмен.

Нені түсіндірмеді

Министрлік күз ішіндегі ауытқуларды маусымдық төмендеумен түсіндіреді, бірақ Керкіде шығынның өткен жылғыдан неге төмен екенін, ал Термезде деңгейдің неге жоғары екенін айтпайды. Екі өлшеу нүктесі әртүрлі әрекет етуі мүмкін, өйткені су деңгейі мен шығын - әртүрлі көрсеткіштер, бірақ хабарламада бұл талданбайды. Өзеннің басқа учаскелері мен ұзағырақ кезеңдегі деректер де жоқ.

Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді

Амудария Қазақстан аумағымен ақпайды, бірақ аймақ елдері өзара бөлісетін Арал теңізіне құяды. Өзеннің маусымдық ауытқулары - бір нәрсе, ал ағынның ұзақ мерзімді құлдырауы - басқа нәрсе. hunn.kz жазған халықаралық зерттеуге сәйкес, өткен ғасырдың ортасынан бастап Амударияның төменгі ағысындағы ағын 77%-ға, ал Керкіде 22%-ға қысқарды. Авторлар мұны ең алдымен климатпен емес, су алу және суаруды кеңейтумен байланыстырады. Онда салыстыру 1931-1950 жылдар кезеңімен жүргізіледі, сондықтан министрліктің жылдық деректерімен оны салыстыруға болмайды.

Аймақтың бес елі, оның ішінде Қазақстан, тамызда Жаһандық экологиялық қордан $30 млн қаражатқа Амудария мен Сырдария бассейндерін қалпына келтіру бағдарламасын іске қосты, оны ФАО жүзеге асырады. Қазақстанның өзі Аралдың өз бөлігін қалпына келтіруде: «Солтүстік Арал теңізі және ирригациялық жүйелерді жаңғырту» жобасы бойынша бірінші фазада 133 іс-шара қарастырылған, негізгі жұмыстарды 2030 жылы аяқтау жоспарлануда. Қазір Солтүстік Аралда 2022 жылдың басындағы 18,9 млрд м³-ға қарсы шамамен 23,4 млрд м³ су бар, ал мақсат - 34 км³.

Авторлық қорытынды

Министрліктің жауабы маусымдық төмендеуге сүйенеді, және Термез бойынша сандар оны қолдайды, ал Керкі бойынша өткен жылға қарағанда төмендеуді көрсетеді. Күзгі көріністің қалыпты жағдайдан қаншалықты ерекшеленетінін түсіну үшін бірнеше жылдық деректер қажет, олар хабарламада жоқ.