Қазақстан NCOC-ке 2,3 трлн теңге экологиялық айыппұлды төлеу үшін 20 шілдеге дейін мерзім берді

Tengrinews.kz хабарлағандай, егер қаражат белгіленген мерзімде түспесе, билік мәжбүрлеп өндіріп алу шараларына көшпек. Сонымен қатар, жобаның шетелдік акционерлері Вашингтондағы халықаралық төрелік сотта шешімге дау айтуды жалғастыруда.

Қысқаша мәні

• NCOC Қазақстанға 2,3 трлн теңге төлеуге міндетті, мерзімі 20 шілдеге дейін.
• Төлемеген жағдайда атқарушылық іс жүргізу қозғалады.
• Айыппұл Қашағанда шамамен 1,2 млн тонна күкіртті нормадан тыс сақтаумен байланысты.
• Параллельді түрде консорциумның шетелдік қатысушылары ICSID халықаралық төрелік сотында дауды қарауды талап етуде.
• Сарапшылар мәжбүрлеп өндіріп алу жобаның жұмысын қиындатуы мүмкін екенін ескертеді.

Мемлекетте мәжбүрлеп өндіріп алу тетігі пайда болды

Әділет вице-министрі Даниель Ваисовтың хабарлауынша, қазақстандық соттың шешімі заңды күшіне енген. 20 шілдеге дейін консорциумның шетелдік қатысушылары сот шешімін ерікті түрде орындау мүмкіндігін сақтап отыр.

Егер бұл орындалмаса, Әділет министрлігі мәжбүрлеп өндіріп алу рәсіміне кіріседі.

«Атқарушылық іс жүргізу қозғалып, мәжбүрлеп өндіріп алу шаралары қолданылады», — деді Ваисов.

Дау неден туындады

Қазақстан мен Қашаған операторы арасындағы экологиялық жанжал бірнеше жылдан бері жалғасып келеді.

2022 жылы жүргізілген тексеру кезінде экологтар кен орнында шамамен 1,2 млн тонна күкірттің белгіленген нормативтерден тыс сақталғанын анықтады. Дәл осы 2,3 трлн теңге көлемінде айыппұл салуға негіз болды.

Сот талқылаулары 2023 жылдан бастап жалғасты. Істі бірнеше рет қайта қарағаннан кейін, қазақстандық соттар экологиялық органдардың талаптарын заңды деп таныды, ал 2026 жылдың көктемінде апелляциялық саты шешімді күшінде қалдырды.

Бірақ дау Қазақстаннан тыс жерге шығып кетті

Қазақстандық соттың күшіне енген шешіміне қарамастан, жанжал халықаралық деңгейде жалғасуда.

Консорциумның алты шетелдік қатысушысы Вашингтондағы Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі халықаралық орталыққа (ICSID) жүгінді. Қазіргі уақытта істі қарауға кірісуі тиіс төрелік соттың құрамы қалыптастырылуда. Бұл ретте NCOC құрамына да кіретін «ҚазМұнайГаз» талап-арызға қосылмады.

Energy Monitor қорының атқарушы директоры Нұрлан Жұмағұлов атап өткендей, жағдайдың одан әрі дамуы қай процесс жылдамырақ болатынына — қазақстандық сот орындаушыларының әрекеттері ме, әлде халықаралық төрелік пе — байланысты болады.

Оның сөзінше, шоттарды бұғаттау немесе өндіріп алудың басқа шаралары жобаның операциялық қызметіне әсер етуі мүмкін. Бұл ретте NCOC оператор болып табылады, ал негізгі қаржы ресурстары консорциум акционерлерінде.

Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді

NCOC ісі тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең ірі экологиялық даулардың біріне айналды. Оның нәтижесі тек мұнай-газ саласы үшін ғана емес, сонымен қатар мемлекеттің шетелдік инвесторлармен қарым-қатынас жүйесі үшін де маңызды болады.

Бір жағынан, билік жобаның ауқымына қарамастан экологиялық заңнаманың орындалуына қол жеткізуге дайын екенін көрсетуде. Екінші жағынан, халықаралық төреліктегі параллельді іс қарау мұндай даулардың халықаралық инвестициялық құқық аясына жиі ауысып жатқанын көрсетеді.

Авторлық қорытынды

Қашаған тарихы Қазақстанның ірі халықаралық инвесторларға қатысты өзінің экологиялық мүдделерін қаншалықты тиімді қорғай алатынының көрсеткіш сынағына айналып келеді. Егер айыппұл шынымен өндірілсе, бұл «ластаушы төлейді» қағидасын қолданудың маңызды прецеденті болады. Егер дау түпкілікті халықаралық төрелікке ауысса, істің нәтижесі мемлекеттің экономиканың стратегиялық секторларында жұмыс істейтін шетелдік компаниялармен болашақ қарым-қатынасына әсер етуі мүмкін.