Қазақстан 2029 жылға дейін энергетика мен ТКШ жаңғыртуға 13 трлн теңге бағыттайды

2026 жылғы 28 шілдедегі үкімет отырысында ұлттық экономика вице-министрі Асан Дарбаев елдің ең ауыр инфрақұрылымдық олқылықтарының бірі – тозған электр және жылумен жабдықтау желілерін жабуға тиіс ұлттық жобаның барысы туралы есеп берді. Бес жыл ішінде мемлекет 27 генерация объектісін салып, жаңғыртуды және бүкіл бағдарламаға 13 трлн теңге – жылдық республикалық бюджеттің жартысына тең соманы жұмсауды жоспарлап отыр.

Мәні қысқаша

• «Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы 2024 жылдың соңында қабылданды, оның институционалдық негізі 2025 жылы толық қалыптасты.
• 2025–2029 жылдарға арналған инвестициялардың жалпы көлемі – 13 трлн теңге: 6,2 трлн энергетикалық секторға және 6,8 трлн коммуналдық секторға.
• Жалпы қуаты 7309 МВт болатын 27 генерация объектісін салу және жаңғырту, сондай-ақ 84 мың км инженерлік желіні жөндеу жоспарлануда.
• 2029 жылға қарай ел бойынша инженерлік инфрақұрылымның орташа тозуы 40%-қа дейін төмендеуі, апаттылық 25%-ға қысқаруы, ал 70 коммуналдық кәсіпорын жоғары тәуекел аймағынан шығуы тиіс.

Инфрақұрылымдық олқылықты жабуға тиіс ұлттық жоба

«Энергетикалық және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы 2024 жылдың соңында қабылданды, ал 2025 жылы Дарбаевтың айтуынша, оның институционалдық негізі толық қалыптасты – бюджет, құрылыс және өңірлік даму саласындағы заңнамалық өзгерістер қабылданып, жобаны іске асыру үшін электрондық платформа пайдалануға берілді. Бағдарлама ел бойынша 247 табиғи монополия субъектісін қамтиды. Негізгі мәлімделген мақсат – инженерлік инфрақұрылымның тозу деңгейін кезең-кезеңімен төмендету, энергиямен жабдықтау жүйелерінің сенімділігін арттыру және халыққа көрсетілетін коммуналдық қызметтердің сапасын жақсарту.

13 триллион теңге қайда жұмсалады

2025–2029 жылдарға арналған инвестициялардың жалпы көлемінен 6,8 трлн теңге коммуналдық секторға, ал 6,2 трлн теңге энергетикалық секторға бағытталады. Ауқымын салыстыру үшін: бұрын салалық ведомстволар елдің инженерлік желілерін жөндеуге деген қажеттілікті 1,7 трлн теңге деп бағалаған болатын – яғни қазіргі бесжылдық бағдарлама бұл бұрынғы және әлдеқайда қарапайым бағалардан бірнеше есе асып түседі. Кеңейтілген қаржыландыру жобаға тек жөндеу жұмыстары ғана емес, сонымен қатар жаңа генерациялау қуаттарын салу да кіргізілгенімен түсіндіріледі.

27 объект және 7300 мегаватт – бұл іс жүзінде нені білдіреді

Ұлттық жоба қаражаты есебінен жалпы қуаты 7309 МВт болатын энергия көздерін пайдалануға беру және 27 генерация объектісін салу немесе жаңғырту жоспарлануда. Контекст үшін: бұл осы ұлттық жобадан бөлек салынып жатқан және алдағы онжылдықта елдегі ең ірі, бірақ жалғыз емес жаңа генерация көзі болатын болашақ «Балқаш» АЭС-інің (ВВЭР-1200 екі энергоблогына 2,4 ГВт) жобалық қуатынан үш есе дерлік көп. Сонымен бірге 84 мың км инженерлік желіні жөндеу және жаңғырту қажет – бұл экватор ұзындығынан екі есе асатын қашықтық.

2029 жылға қарай не өзгеруі керек

Үкімет алдына өлшенетін бағдарлар қояды: 2029 жылға қарай ел бойынша инженерлік инфрақұрылымның орташа тозу деңгейі 40%-ға дейін төмендеуі, ал объектілердегі апаттылық деңгейі 25%-ға қысқаруы тиіс. Жеке мақсат – 70 коммуналдық кәсіпорынды жоғары тәуекел аймағынан шығару, бұл ретте тұрақты инфрақұрылымы бар кәсіпорындардың үлесі жобамен қамтылған табиғи монополия субъектілерінің жалпы санының үштен екісін құрауы керек.

Авторлық қорытынды

Мәлімделген 13 трлн теңге – бұл Қазақстанның ондаған жылдар бойы жиналған энергетикалық және коммуналдық инфрақұрылымның тозуын жүйелі түрде жабуға, апаттарды олар пайда болған сайын жай ғана жамаумен шектелмей, бүгінгі күнге дейінгі ең ауқымды әрекеті. Сонымен қатар, елде атом энергетикасында жеке ірі жоба – «Балқаш» АЭС-ін салу іске асырылуда және бірге бұл екі бағыт жылу трассаларын жөндеу немесе реактор іргетасын қалау туралы жеке-жеке жаңалықтардан күтуге болатыннан әлдеқайда ауқымды энергия жүйесін жаңарту көрінісін қалыптастырады. Бүкіл бағдарламаның сынағы бөлінген ақша көлемі емес, 2029 жылға қарай тозу және апаттылық көрсеткіштерінің бүгін мәлімделгендей төмендейтіні болады.