Франция экология министрі екі тыйым салынған пестицидке рұқсат берілуіне байланысты отставкаға кетті — бірақ қызметінде қалды

Парламент құжатты күні кеше қабылдады. Алайда Макрон Моник Барбюдің отставкасын қабылдамады — және министр қызметінде қалды, деп хабарлайды EuroNews. Бұл саяси эпизодтың артында ауыл шаруашылығының қажеттіліктері мен экологиялық міндеттемелер арасындағы ескі және шешілмеген қақтығыс жатыр — бұл тек Францияға ғана тән емес.

Мәні қысқаша

• Француз парламенті денсаулық сақтау агенттігіне (ANSES) бірқатар аграрлық секторлар үшін ацетамиприд пен флупирадифуронды қолдануға ерекше түрде рұқсат беруге мүмкіндік беретін заң жобасын қабылдады.
• Өткен жылдың қазан айында тағайындалған министр Моник Барбю отставкаға кететінін мәлімдеді — бірақ Макрон оны қабылдамады. Барбю қызметінде қалды.
• «Тоғыз ай бойы мен шеруге шықпайтындарды, дауыс бермейтіндерді және айқайламайтындарды қорғадым: ормандарымыздың тыныштығын, суымыздың сапасын, ауаның тазалығын, топырақтың байлығын және өмірдің алуан түрлілігін», — деп жазды Барбю әлеуметтік желілерде.
• Ацетамиприд Францияда 2018 жылы аралар мен басқа да тозаңдандырушыларға зияндылығына байланысты тыйым салынған болатын. Бір жыл бұрын Францияның Конституциялық соты оны ауыл шаруашылығы заңы арқылы айналымға қайтару әрекетін бұғаттады.
• Пестицидтер vs. экология қақтығысы — француздық ерекшелік емес: дәл осындай пікірталас Австралияда, Қазақстанда және басқа да ондаған елдерде жүріп жатыр.

Барлығы басталған заң

Француз депутаттары 2026 жылғы 21 шілдеде қабылдаған заңнама француздың тамақ өнімдері, қоршаған ортаны қорғау және еңбекті қорғау агенттігіне қиындық көріп отырған бірқатар ауыл шаруашылығы секторлары үшін ацетамиприд пен флупирадифуронды қолдануға ерекше түрде рұқсат беруге мүмкіндік береді.

Екі зат та неоникотиноидтар класына жатады — өсімдіктің барлық бөлігіне, соның ішінде шырын мен тозаңға енетін жүйелі инсектицидтер. Дәл осы оларды аралар мен басқа тозаңдандырушылар үшін қауіпті етеді: жәндіктер өңделген өсімдіктермен жанасқанда, удың дозасын алады. Олардың ара популяциясына зияны туралы ғылыми деректер 2000-жылдардың басынан бастап жинақталып, бүкіл Еуропада біртіндеп тыйым салуға әкелді.

Қабылданбаған отставка

Барбю әлеуметтік желілерде былай деп жазды: «Тоғыз ай бойы мен шеруге шықпайтындарды, дауыс бермейтіндерді және айқайламайтындарды қорғадым: ормандарымыздың тыныштығын, суымыздың сапасын, ауаның тазалығын, топырақтың байлығын және өмірдің алуан түрлілігін».

Бұл француз саясатындағы алғашқы мұндай прецедент емес: 2018 жылы экология министрі Николя Юло радиодан тікелей эфирде өзінің кететінін жариялаған — ол да аграрлық лоббидің саяси қысымы жағдайында табиғатты қорғай алмайтынын айтқан. Бұл сол кезде үлкен сенсацияға айналды. Қазіргі оқиға күтпеген бұрылыс әкелді: Макрон отставканы қабылдамады, және Барбю қызметінде қалды.

Бұл қақтығыстың шешілмегенін білдіреді — ол тек үкімет ішінде уақытша тоқтатылды.

Ымыра логикасы: фермерлер араларға қарсы

Саяси шешімнің артында — әбден түсінікті экономикалық логика. Француз ауыл шаруашылығы ауыр кезеңді бастан кешіруде: құрғақшылық, Ормуз дағдарысына байланысты шығындардың өсуі, арзан импорттық өнімдермен бәсекелестік. Осы жағдайда фермерлер өсімдіктерді қорғаудың тиімді құралдарына қол жеткізуді талап етеді — және аграрлық лоббиге тәуелді саясаткерлер оларға қарсы шығады.

Экологтар қарсы шығады: улы пестицидтерді қайтару арқылы фермерлерге қысқа мерзімді қолдау көрсету ауыл шаруашылығының өзінің ұзақ мерзімді өнімділігіне нұқсан келтіреді — себебі аралар азық-түлік дақылдарының едәуір бөлігін тозаңдандырады. Тозаңдандырушыларсыз өнімділік кез келген зиянкестен де көп төмендейді.

Қазақстандық контекст: таныс пікірталас

Бұл қақтығыс Францияға ғана тән емес. Біз жазғандай, Австралия 30 жылға жуық тексеруден кейін әлемдегі ең улы гербицидтердің бірі — паракватты қолдануға рұқсатты сақтап қалды, ол 70-тен астам елде тыйым салынған. Дәлелдер бірдей: фермерлер препаратқа тәуелді, баламалар бүкіл егіншілік жүйесін қайта құруды талап етеді.

Астық өндірісінде нөлдік және минималды топырақ өңдеу технологиялары кең таралған Қазақстан ұқсас жағдайда: химиялық гербицидтерге тәуелділік жоғары, реттеуші база ЕО-ға қарағанда қатаң емес, ал тиімділік пен экология арасындағы тепе-теңдік туралы пікірталас енді басталып жатыр.

Авторлық қорытынды

Қабылданбаған отставка — пестицидтер туралы бүкіл пікірталастың айқын метафорасы: қақтығыс ешқайда кеткен жоқ, ол жай ғана көпшілік сахнадан алынып тасталды. Саяси шешім фермерлердің пайдасына қабылданды — бірақ беделдік шығындар мен үкімет ішіндегі өсіп келе жатқан қайшылық есебінен.

Қазақстан үшін бұл халықаралық азық-түлік қауіпсіздігі стандарттары қатайған сайын қандай таңдауға тап болатынының айнасы: не еуропалық сақтық жолымен жүру, не Австралия мен Франция осы нақты жағдайда жасағандай — аграрлық лобби мен экологиялық міндеттемелер арасында тепе-теңдік сақтау.