99,8%-дан нөлге дейін: Қазақстан табиғи газға қолжетімділік бойынша қалай бөлінген

Атырау және Маңғыстау облыстары газға 99,8% қосылған, ал елдің үш өңірі – Солтүстік Қазақстан, Павлодар және Абай облыстары – мүлде газдандырылмаған, деп хабарлайды Ranking.kz. Президент Тоқаев көрсеткішті 80%-ға жеткізу міндетін қойды. Екі Қазақстан – отындық және көмірлік – арасындағы алшақтық ішкі саясаттың басты сын-қатерлерінің бірі болып қала береді.

Мәні қысқаша

• Қазақстанның газдандыру деңгейі 2016 жылғы 43%-дан 2026 жылдың басындағы 64%-дан астамға өсті. Табиғи газбен 20,5 млн тұрғынның 13 млн-нан астамы қамтамасыз етілген.
• Газдандыру көшбасшылары: Атырау және Маңғыстау облыстары – 99,8%, Батыс Қазақстан облысы – 99,7%, Алматы – 99,6%, Шымкент – 97,8%.
• Соңғы орындағылар: Қарағанды облысы – 5,8%, Ұлытау облысы – 4,3%, Шығыс Қазақстан облысы – 3,3%. Үш өңір – Солтүстік Қазақстан, Павлодар және Абай облыстары – мүлде газдандырылмаған.
• Президент Тоқаев 2026 жылғы 30 маусымға дейін газдандыруды жеделдетіп, оның деңгейін ел халқының 80%-ына жеткізу міндетін қойды.
• 2026 жылы газ тасымалдау жүйесін дамытуға республикалық бюджеттен 27,3 млрд теңге бөлінді. Катарлық инвесторлардың қатысуымен «Бейнеу – Бозой – Шымкент» МГП екінші желісінің құрылысы жалғасуда.

Екі Қазақстан: газбен батыс және көмірмен солтүстік

Өңірлер арасындағы алшақтық, ең алдымен, географиямен түсіндіріледі: батыс облыстар – Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан – көмірсутектердің ірі кен орындарына тікелей орналасқан және газ инфрақұрылымын кеңес дәуірінде-ақ алғашқы болып алды. Алматы мен Шымкент газ тасымалдау жүйесіне оңтүстік маршрут арқылы қосылған.

Солтүстік және шығыс Қазақстан тарихи түрде көмірмен жылытылады. Солтүстік Қазақстан, Павлодар және Абай облыстары – дамыған көмір өнеркәсібі мен көмір энергетикасы бар өңірлер. Олар үшін газдандыру инфрақұрылымды нөлден салуды – дала арқылы мыңдаған шақырымға созылған магистральдық газ құбырларын салуды талап етеді, бұл кен орындарына жақын өңірлерді қосудан әлдеқайда қымбат және техникалық тұрғыдан күрделі.

Не салынып жатыр және қанша тұрады

«Газ алшақтығын» жоюдың басты инфрақұрылымдық жобасы – өткізу қабілеті жылына 10 млрд текше метрге дейін (екінші кезеңде 2027–2029 жылдары 15 млрд текше метрге дейін кеңейтумен) «Бейнеу – Бозой – Шымкент» МГП екінші желісі. Жоба катарлық инвесторлардың қатысуымен жүзеге асырылуда және орталық және оңтүстік өңірлерді газбен қамтамасыз етудің кілті болып табылады.

Солтүстік өңірлер үшін Ақтөбе облысындағы КС-14 компрессорлық станциясынан Қостанайға дейін магистральдық газ құбыры салынуда. Президенттің тапсырмасы бойынша, бұл тек тұрмыстық газдандыру ғана емес, сонымен қатар жаңа өнеркәсіптік жобалар үшін инфрақұрылым. Сонымен қатар Алматы және Жетісу облыстары үшін «Алматы – Талдықорған» МГП екінші желісі салынуда.

2025 жылдың қорытындысы бойынша 84 жобаны іске асыру нәтижесінде 94 елді мекеннің 354 мыңнан астам тұрғыны газ алды – 2 мың км газ тарату желілері тартылды. 2026 жылы тағы 36 мың адамды жүйеге қосу жоспарлануда.

Түркістан облысы қарқын үлгісі ретінде

Түркістан облысы газдандырудың ең белсенді қарқынының бірін көрсетуде: 2025 жылы 41 елді мекеннің 102 мың тұрғыны газ алды, газдандыру деңгейі 88%-ға жетті. 2026 жылы тағы 33 нысанды іске қосып, көрсеткішті 89,5%-ға жеткізу жоспарлануда – бұл 640 елді мекендегі газдандырылған 2 млн-ға жуық тұрғын.

Бұл динамика – жүйелі қаржыландырудың нәтижесі: 2025 жылы өңірде газ инфрақұрылымын салуға 20,7 млрд теңге бөлінді. Түркістан үлгісі бюджет ресурстары мен саяси ерік болған кезде газдандыру қарқыны жоғары болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Экологиялық және әлеуметтік өлшем

Газдандыру сандарының артында жайлылық қана емес, экология мәселесі де тұр. Соңғы орындағы өңірлердегі көмірмен жылыту – Қарағанды, Павлодар, Шығыс Қазақстан және Солтүстік Қазақстан облыстарындағы түтін түзетін шығарындылардың негізгі көзі. Табиғи газға көшу автоматты түрде PM2.5 және атмосфераға зиянды басқа шығарындылардың төмендеуін білдіреді – бұл халықтың денсаулығына және өмір сүру ұзақтығына тікелей әсер ететін фактор.

Сонымен қатар, үй шаруашылықтары үшін көмірден газға көшкен кезде жылыту құны, әдетте, төмендейді – Қазақстан халық үшін табиғи газ тарифтерін әлемдегі ең төменгілердің бірі деңгейінде ұстап тұрғанына қарамастан.

Авторлық қорытынды

64% газдандыру – бір онжылдықта қол жеткізілген елеулі прогресс. Бірақ үш толық газдандырылмаған өңір және көрсеткіші 6%-дан төмен бірнеше облыс «газды Қазақстан» мен «көмірлі Қазақстан» әлі қатар өмір сүріп жатқанын көрсетеді. 80% мақсатты көрсеткішке жету тек ақшаны ғана емес, сонымен қатар түбегейлі күрделі инженерлік міндетті – инфрақұрылым ешқашан болмаған өңірлерде магистральдық инфрақұрылымды тартуды шешуді талап етеді. Бұл бірнеше жылдық жұмыс емес, тұтас онжылдық.